Ryby – zdrowe czy szkodliwe?

Ze względu na dostępność Polski do morza, Polacy sięgają po ryby bałtyckie, natomiast z obawy przed zanieczyszczeniem metalami ciężkimi, istnieje potrzeba określenia równowagi pomiędzy korzyścią a ryzykiem wynikającym z ich konsumpcji.

 

Główną korzyścią wynikającą ze spożycia ryb jest dostarczenie istotnych dla organizmu niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych z rodziny omega 3 (EPA i DHA), a także witaminy D3 oraz białka zwierzęcego. Niepokojący może wydawać się fakt, iż ryby mogą kumulować w sobie zanieczyszczenia.

 

Zmienna ocena ryb w różnych krajach

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) w swoim stanowisku z 2015 roku zwrócił uwagę na zróżnicowanie zawartości zanieczyszczeń w poszczególnych gatunkach ryb oraz na zmienność konsumpcji ryb w krajach Unii Europejskiej.

Zawartość szkodliwych związków w rybach jest różna i zależy od wielu czynników. Ponieważ zanieczyszczenia kumulują się głównie w tłuszczu, mniejsze ich ilości będą zawierać ryby chude, krótko żyjące niż długożyjące, tłuste ryby drapieżne znajdujące się na końcu łańcucha pokarmowego. W odniesieniu do rtęci, największe jej stężenie dotyczy ryb drapieżnych, takich jak: miecznik, żarłacz błękitny, rekin, szczupak i tuńczyk.

Wg EFSA niemożliwe jest wydanie ogólnych rekomendacji na poziomie europejskim, ze względu na zmienne czynniki np. wielkości spożycia ryb w poszczególnych krajach. Z danych Morskiego Instytutu Rybackiego PIB wynika, że zawartość metali ciężkich (m.in. ołowiu, kadmu i rtęci) w rybach z Bałtyku jest znikoma i nie stanowi zagrożenia dla zdrowia. W świetle badań monitoringowych w Polsce dotyczących zanieczyszczenia ryb i owoców morza, pobranie rtęci z produktów przez osobę dorosłą szacuje się na 3-6% Tolerowanego Tygodniowego Pobrania.

Inaczej ma się sprawa z dioksynami i ich pochodnymi. Mimo, iż ich pobranie z rybami jest stosunkowo wyższe niż metali ciężkich, to procentowy udział dioksyn pobieranych z różnymi grupami żywności w diecie Polaków wynosi odpowiednio: ryby tylko 7%, natomiast mięso - 43%, produkty mleczne - 35%, jaja - 9% i inne - 6%.

Polska jest krajem o wciąż małym spożyciu ryb, wśród których nie dominują najbardziej zanieczyszczone gatunki dużych drapieżnych osobników. Z danych GUS-u wynika, że przeciętne miesięczne spożycie ryb i owoców morza na 1 osobę w Polsce w 2016 roku wynosiło 320 g miesięcznie, czyli ok. 80 g na tydzień.

 

Jak wybierać ryby

Analizując strukturę gatunkową spożycia ryb w Polsce w kontekście istnienia korzyści i zagrożeń wynikających z ich spożycia, należy wziąć pod uwagę źródło pochodzenia surowca, sposób przetworzenia, świeżość oraz zawartość́ składników odżywczych. Niektóre produkty tj. ryby świeże, mrożone, solone i wędzone powinny zawierać informacje dotyczące miejsca połowu z podaniem obszaru połowowego, jak też, czy dany gatunek ryby został złowiony w wodach śródlądowych, czy pochodzi z hodowli.

 

Dlaczego warto jeść ryby

Według ekspertów FAO/WHO, w profilaktyce niedokrwiennej choroby serca zalecane jest regularne spożycie ryb (1 – 2 razy w tygodniu). Spożywanie produktów spożywczych z różnych grup oraz urozmaicanie diety różnymi produktami w obrębie tej samej grupy, potencjalnie zmniejsza ryzyko kumulowania się szkodliwych substancji w organizmie. Korzyści zdrowotne wynikające ze spożycia 2 porcji ryb (chudej i tłustej) po ok. 100-150 g tygodniowo zdecydowanie przeważają nad potencjalnymi zagrożeniami.

 

  1. Report of a Joint WHO/FAO Expert Consultation, Diet, nutrition and the prevention of chronic diseases; 2003. 90.
  2. Kołodziejczyk M.: Spożycie ryb i przetworów rybnych w Polsce – analiza korzyści i zagrożeń. Roczn. PZH; 2007. 58. 1. 287-293.
  3. Polska w liczbach 2017. Główny Urząd Statystyczny. Warszawa; 2017. [online] [przeglądany: 19 maja 2018] Dostępny w: https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5501/14/10/1/polska_w_liczbach_2017.pdf.
  4. Morski Instytut Rybacki: Konsumpcja ryb – korzyści i zagrożenia. [online] [przeglądany: 19 maja 2018] Dostępny w: http://www.rybynapolskimrynku.pl.
  5. Morski Instytut Rybacki: Ocena narażenia konsumentów ryb na szkodliwe działanie zanieczyszczeń. [online] [przeglądany: 19 maja 2018] Dostępny w:   http://dioksynywrybach.pl/ocena-narazenia-konsumentow-ryb-na-szkodliwe-dzialanie-zanieczyszczen.