Witaminy to substancje niezbędne do życia i prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka. Regulują i wspieraą reakcje chemiczne w organizmie. Odkrycie witamin i udowodnienie ich roli w odżywianiu człowieka nastąpiło na przełomie XIX i XX w. Przedstawiamy witaminy rozpuszczalne w wodzie.

Jak już wiemy witaminy dzielą się na dwie grupy: witaminy rozpuszczalne w tłuszczach oraz witaminy rozpuszczalne w wodzie. Do drugiej grupy należą do niej witaminy grupy B (tiamina, ryboflawina, niacyna, witamina B6, foliany, witamina B12, kwas pantotenowy, biotyna) i witamina C.

Witaminy rozpuszczalne w wodzie nie są magazynowane w organizmie człowieka, a ich nadmiar jest wydalany z moczem. Rzadko kumulują się w ustroju, osiągając toksyczne stężenia. Z tego powodu muszą być dostarczane wraz z dietą. Część witamin grupy B może być wytwarzana przez drobnoustroje przewodu pokarmowego, a niacyna może powstawać w organizmie z tryptofanu. Natomiast witaminy C, w odróżnieniu od większości ssaków, człowiek nie syntetyzuje.

Została wyizolowana z otrąb ryżowych, jako pierwsza witamina, przez polskiego biochemika Kazimierza Funka w 1912 r. Jej odkrycie było związane z badaniami nad przyczyną choroby beri-beri. Funk odkrytą substancję nazwał „witaminą – aminą niezbędną do życia” od łacińskiego słowa „vita” – życie. Nazwę tę stosuje się do dziś, pomimo iż większość witamin nie ma charakteru aminowego.

Rola

Witamina B1 jest koenzymem (cząsteczka organiczna, która wiąże się z innym elementem lub enzymem dla umożliwienia zajścia procesów metabolicznych). Jej aktywną biologicznie formą jest difosforan tiaminy (pirofosforan tiaminy, kokarboksylaza). Witamina ta uczestniczy w procesach energetycznych. Bierze udział w metabolizmie węglowodanów. Wspomaga pracę układu sercowo-naczyniowego. Uczestniczy w przemianach różnych związków organicznych, w tym reakcjach cyklu pentozowego (ryboza) niezbędnych do wytwarzania kwasów nukleinowych czy cyklu kwasu cytrynowego (cykl Krebs’a). Odgrywa ważną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego, uczestnicząc w powstawaniu neurotransmiterów – substancji umożliwiających prawidłowe przekazywanie impulsów nerwowych.

Występowanie w żywności

Tiamina występuje zarówno w produktach pochodzenia roślinnego, jak i zwierzęcego. Bogatym jej źródłem jest mięso wieprzowe, podczas gdy inne mięsa (wołowe, drobiowe) zawierają ją w znacznie mniejszych ilościach. Wśród produktów roślinnych należy zwrócić uwagę na kasze (gryczaną i jaglaną), suche nasiona roślin strączkowych. Ponadto duże ilości tiaminy występują w nasionach słonecznika, zarodkach pszennych, a z warzyw – w groszku zielonym, kalafiorze, jarmużu oraz w kiełkach.

Nadmiar

Nie odnotowano szkodliwych skutków nadmiaru witaminy B1, ponieważ w przypadku braku możliwości wchłaniania jej w jelicie cienkim, nadmiar jest wydalany z moczem. Zwraca się uwagę, że przy dużej i długotrwałej podaży tiaminy z suplementów może ona działać toksycznie. Jednakże takie działanie odnotowano tylko po jej podaniu dożylnym.

Niedobór

  • Wczesnymi objawami niedoboru witaminy B1 są wyczerpanie i brak apetytu. Zaobserwować można także niekorzystne zmiany w układach sercowo-naczyniowym i nerwowym, przykładowo: zaburzenia rytmu serca, wzrost ciśnienia tętniczego, zaburzenie koncentracji.
     
  •  Niedobór tej witaminy może prowadzić do poważnych zaburzeń mózgowych, np. neuropatii.
     
  • Przewlekłe niedobory tiaminy mogą wywołać chorobę beri-beri. Objawia się ona zaburzeniami układu sercowo-naczyniowego, nadciśnieniem tętniczym, brakiem apetytu, utratą masy ciała oraz zanikiem mięśni (odmiana „sucha”) lub obrzękami (odmiana „mokra”). Po raz pierwszy została rozpoznana w Azji, gdzie powszechnie stosuje się oczyszczanie ryżu, pozbawiając go łuski. Ryż obłuskany jest deficytowy w tę witaminę
     
  •  Niedobory witaminy B1 mogą wystąpić u osób spożywających duże ilości alkoholu, u osób z chorobą Crohna, anoreksją, palących papierosy czy też pijących znaczne ilości kawy i herbaty.
     
  •  Stosowanie diuretyków (środków moczopędnych) może spowodować niedobór witaminy B1 w organizmie.
     
  • Osoby z niedoborem witaminy B1 mają również problemy z trawieniem węglowodanów, ponieważ zapotrzebowanie na tę witaminę jest proporcjonalne do masy spożywanych węglowodanów.

Została odkryta w roku 1879 przez angielskiego chemika Aleksandra Wyntera Blyth’a, który nazwał ją laktoflawiną (żółty pigment znajdujący się w mleku). Podobne substancje występujące w jajku i wątrobie były wówczas nazywane odpowiednio: owoflawiną i hepatoflawiną. Dopiero w 1934 r. Paul Karrer i Richard Kuhn udowodnili, że lakto-, owo- i hepatoflawina jest jedną i tą samą substancją – nazwali ją ryboflawiną.

Rola

Ryboflawina wchodzi w skład koenzymów katalizujących szereg reakcji oksydoredukcyjnych, które – biorąc udział w końcowym procesie utleniania komórkowego – uczestniczą w przemianach węglowodanów, tłuszczu i białka oraz w dostarczaniu energii w łańcuchu oddechowym. Witamina ta bierze udział w przemianach witaminy B6 i kwasu foliowego do form koenzymatycznych, czyli ułatwiających przebieg procesów metabolicznych. Witamina B2 odgrywa istotną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu narządu wzroku, jej brak może wywołać światłowstręt. Jest niezbędna do prawidłowego działania układu nerwowego, jak również do wzrostu i produkcji czerwonych krwinek.

Występowanie

Bogatym źródłem tej witaminy jest mleko, produkty mleczne, przykładowo sery (głównie podpuszczkowe dojrzewające i sery twarogowe) oraz jaja. Duże jej ilości (powyżej 1 mg) zawierają podroby. Z produktów pochodzenia roślinnego znaczące ilości tej witaminy występują w: brokułach, szpinaku, szparagach, jak również suchych nasionach roślin strączkowych, kaszach gryczanej i jaglanej, płatkach owsianych, migdałach.

Nadmiar

Nie zaobserwowano szkodliwych dla zdrowia skutków spożycia nadmiernych ilości lub przedawkowania tej witaminy podawanej w formie leku czy suplementu diety. Jej nadmiar jest wydalany z organizmu, a wchłanianie w przewodzie pokarmowym jest ograniczone. Wskazuje się, że nadmierne spożycie tej witaminy może hamować wykorzystanie cynku.

Niedobór

  •  Zbyt niskie spożycie witaminy B2 może być przyczyną wielu zaburzeń enzymatycznych, które niekorzystnie wpływają na przemiany metaboliczne organizmu.
     
  • Niedobór tej witaminy może być przyczyną anemii, szczególnie gdy jest niskie spożycie żelaza.
     
  •  Objawy niedoborów ryboflawiny, które łatwo można zaobserwować, to: zmiany zapalne na skórze, łuszczenie się i pękanie warg, nadwrażliwość na światło, trądzik.

Niacyna jest wspólną nazwą dla kwasu nikotynowego i amidu kwasu nikotynowego (nikotynamidu). Zarówno jeden, jak i drugi związek są substytutami i równorzędnymi źródłami niacyny w pożywieniu. Witamina ta została po raz pierwszy wyizolowana w 1912 r. przez Kazimierza Funka w jego badaniach nad chorobą beri-beri. W tym czasie została uznana za czynnik zapobiegający zespołowi czarnego języka (zespół krowiego języka). Dopiero w roku 1937 Konrad Arnold Elvehjem zidentyfikował tę cząsteczkę w świeżym mięsie i drożdżach jako nową witaminę – kwas nikotynowy.

Rola

Niacyna warunkuje prawidłowe funkcjonowanie mózgu i obwodowego układu nerwowego. Bierze udział w syntezie hormonów płciowych (estrogenów, progesteronu, testosteronu), kortyzolu, hormonów tarczycy (tyroksyny) i trzustki (insuliny). Stanowi substrat do syntezy koenzymów. Niacyna jest składnikiem dwóch koenzymów NAD – dinukleotydunikotyno-amidoadeninowego i NADP – fosforanudinukleotydunikotynoamidoadeninowego, które katalizują proces przenoszenia atomów wodoru w procesie tkankowego oddychania oraz uczestniczących w pośredniej przemianie tłuszczów, białek i węglowodanów. Formy te biorą czynny udział w metabolizmie glukozy, tłuszczu i alkoholu. Witaminie PP przypisuje się zdolność zmniejszania stężenia cholesterolu, triacylogliceroli (trójglicerydów) oraz rozszerzania naczyń krwionośnych.

Występowanie

Bogatym źródłem niacyny w produktach zwierzęcych jest mięso drobiowe, podroby, ryby. Natomiast w produktach roślinnych w znaczących ilościach występuje w: produktach zbożowych – kaszach, otrębach pszennych; suchych nasionach roślin strączkowych; zielonych warzywach liściastych; orzechach arachidowych.

Nadmiar

Nie obserwowano skutków przedawkowania niacyny pochodzącej z pożywienia. Objawy hiperwitaminozy mogą się pojawić w trakcie suplementacji tą witaminą, m.in. są to: bóle brzucha, mdłości, podniesienie poziomu glukozy w osoczu krwi, niewydolność wątroby, arytmia serca, zaburzenia skórne – pieczenie, swędzenie.

Niedobór

Brak niacyny w diecie wywołuje pelagrę. Do najistotniejszych objawów tej choroby zalicza się: zapalenie skóry, biegunki, nudności, zmiany na języku i w jamie ustnej, niedokrwistość, a nawet paraliż kończyn i demencję.

Niedobór witaminy PP może powodować zaburzenia w funkcjonowaniu przewodu pokarmowego, tj.: biegunkę, spadek masy ciała, osłabienie oraz ze strony układu nerwowego: bezsenność, zawroty i bóle głowy, zapalenia nerwów, zaburzenia pamięci, stany rozstroju nerwowego.

W przypadku zbilansowanej diety niedobory niacyny są bardzo rzadkie ze względu na jej powszechne występowanie w wielu produktach spożywczych.

W 1934 r. węgierski badacz Paul Gyorgy odkrył substancję, która leczyła choroby skóry u szczurów. Nazwał tę substancję witaminą B6. Po raz pierwszy została ona wyizolowana w 1938 r. przez pięć niezależnych grup badawczych. Jednakże dopiero w 1939 r. Richardowi Khunowi udało się otrzymać ją syntetycznie i jednocześnie określić jej strukturę chemiczną. Witamina B6 występuje w trzech formach: pirydoksalu, pirydoksyny i pirydoksaminy oraz fosforanów tych związków.

Rola

Fosforan pirydoksalu jest główną formą witaminy B6 występującą w osoczu krwi i spełniającą ważną rolę w przemianach zachodzących w organizmie. Witamina B6 jest koenzymem dla kilku enzymów niezbędnych w przemianach aminokwasów, np. w syntezie niacyny z tryptofanu. Bierze ona udział w metabolizmie złożonych węglowodanów, kwasów tłuszczowych, fosfolipidów i cholesterolu. Uczestniczy w reakcjach związanych z wydłużaniem łańcuchów węglowych kwasów tłuszczowych, np. w przemianie kwasu linolowego w kwas arachidonowy. Odgrywa znaczącą rolę w tworzeniu hemoglobiny. Jest niezbędna w syntezie porfiryn (synteza hemu do hemoglobiny), a jej zaburzenie prowadzi do niedokrwistości. Bierze udział w utrzymywaniu prawidłowego poziomu homocysteiny. Korzystnie wpływa na funkcjonowanie układu nerwowego. Uczestniczy w tworzeniu przeciwciał, podnosząc w ten sposób odporność organizmu.

Występowanie

Witamina B6 występuje w produktach pochodzenia zwierzęcego, głównie jako pirydoksal i pirydoksamina, a w produktach pochodzenia roślinnego przeważa pirydoksyna. Znaczące ilości tej witaminy zawierają: mięso i przetwory, niektóre ryby (np. łosoś, makrela). Dobrym źródłem są też produkty pełnoziarniste, suche nasiona roślin strączkowych (np. soi, fasoli). W warzywach i owocach, mleku i przetworach mlecznych oraz jajach występuje w mniejszych ilościach.

Nadmiar

  • Organizm człowieka toleruje wyższe dawki witaminy B6. Stwierdzono jednak, że przy dłuższym spożyciu pirydoksalu (powyżej 2 g/dzień) mogą wystąpić zmiany neurologiczne.
     
  • Podczas suplementacji należy tę witaminę stosować pod kontrolą lekarza, ponieważ niektóre zmiany mogą być nieodwracalne.

Niedobór

  • Niedobory witaminy B6 mogą powodować: osłabienie, bezsenność, podenerwowanie, depresję.
  • Przy niedostatecznym spożyciu tej witaminy może zmniejszyć się odporność na infekcje. Może nastąpić przyspieszenie procesów miażdżycowych na skutek zwiększonego proutleniającego działania homocysteiny na ściany naczyń. Pojawić się mogą zmiany zapalne skóry, łojotok, zapalenie języka i jamy ustnej, czy też zakłócenia pracy mięśnia sercowego.

Witamina ta została odkryta w 1931 r. przez Willsa w trakcie badań nad niedokrwistością makrocytową u kobiet ciężarnych mieszkających w Indiach. W roku 1941 została po raz pierwszy wyekstrahowana z liści szpinaku przez Mitchella i współpracowników. Foliany to duża grupa związków (pochodnych pteryny), której macierzystą substancją jest kwas foliowy (pteroilomonoglutaminowy). Czysty kwas foliowy jest związkiem otrzymywanym syntetycznie. Nazwa foliany pochodzi od słowa „foliage”, gdyż wszystkie warzywa o ciemnozielonych liściach zawierają duże ilości folianów.

Rola

Foliany uczestniczą w metabolizmie białek i DNA. Bierze udział w procesie syntezy nowych komórek. Razem z witaminą B12 aktywnie uczestniczy w przekształcaniu homocysteiny do metioniny. Kwas foliowy pomaga zapobiegać rozszczepowi kręgosłupa (wada cewy nerwowej) u płodu w pierwszych miesiącach ciąży. Bierze udział w tworzeniu serotoniny i noradrenaliny (hormonów szczęścia), zmniejszając ryzyko depresji, zapewniając prawidłowy sen i dobre samopoczucie. Foliany są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania układu krwiotwórczego, nerwowego i sercowo-naczyniowego.

Występowanie

Poza wymienionymi już ciemnozielonymi warzywami liściastymi (np. szpinak, brokuły, jarmuż) dobrym źródłem folianów są produkty zbożowe, szczególnie pełnoziarniste, nasiona roślin strączkowych, czy pomarańcze. Z produktów pochodzenia zwierzęcego są to podroby, zwłaszcza wątroba.

Nadmiar

  • Niekorzystne działanie wykazano jedynie w przypadku niekontrolowanego stosowania wysokich dawek syntetycznego kwasu foliowego.
     
  • Nadmiar kwasu foliowego może być przyczyną zaburzeń w pracy układu nerwowego i pokarmowego.
     
  • Mogą pojawić się alergiczne odczyny na skórze.
     
  • U niektórych osób, przy nadmiernym spożyciu tej witaminy mogą powstawać szkodliwe kryształy folacyny w moczu.
     
  • Należy zwrócić szczególną uwagę na fakt, że przy suplementacji kwasem foliowym mogą pojawić się problemy ze zdiagnozowaniem niedoborów witaminy B12. Może to powodować np. uszkodzenia neurologiczne, zmniejszenie wchłaniania cynku.

Niedobór

  • Niedobór folianów u przyszłych matek może być przyczyną powstawania u noworodków takich wad wrodzonych, jak bezmózgowie czy przepukliny rdzenia kręgowego.
     
  • Niedobór folianów, w połączeniu z niedoborem witaminy B6 i witaminy B12, może być przyczyną zwiększonego wytwarzania homocysteiny w komórkach ustrojowych i jej przechodzenia do krwi, co może prowadzić do rozwoju miażdżycy.
     
  • Pojawiają się badania wskazujące, że niedobór folianów może też mieć znaczenie w chorobie Alzheimera.

Odkrycie tej witaminy jest skorelowane z anemią złośliwą. Choroba ta w XIX w. była śmiertelna. W 1926 r. wykazano, że podawanie chorym na to schorzenie wątróbki zwierzęcej (minimum 500 g dziennie) powodowało cofnięcie objawów i całkowite wyleczenie chorego. W roku 1934 G.H. Whipple, G.R. Minot i W.P. Murphy otrzymał Nagrodę Nobla z dziedziny medycyny za badania nad niedokrwistością złośliwą. Jednakże dopiero w 1948 r. Rickes i wsp. wyizolowali z wątroby czysty krystaliczny czerwony związek, zapobiegający niedokrwistości, który nazwano witaminą B12, a później kobalaminą. Budowa tej witaminy została opisana stosunkowo niedawno, w 1956 r., przez brytyjską biochemiczkę Dorothy Hodking, która w 1964 r. otrzymała Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii za rendgenostrukturalne badania struktury substancji ważnych biochemiczne.

Rola

Bierze udział w wytwarzaniu czerwonych krwinek i zapobiega niedokrwistości. Jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania naszego mózgu, rdzenia kręgowego i nerwów. Witamina B12 jest dawcą grup metylowych, które umożliwiają ponowne przekształcanie homocysteiny w metioninę. Jest to niezwykle istotne, ponieważ zaburzenie procesu (metylacji) powoduje, że homocysteina nie ulega dalszym przemianom, a tym samym powoduje rozpoczęcie zmian miażdżycowych zachodzących w naczyniach krwionośnych. Witamina ta pomaga obniżyć stężenie cholesterolu całkowitego oraz frakcji LDL-cholesterolu. Jest niezbędna w syntezie aktywnych koenzymatycznie form folianów. Bierze udział w tworzeniu „hormonów szczęścia” (serotonina, noradrenalina), zmniejszając ryzyko depresji, poprawiając ogólne samopoczucie i zapewniając prawidłowy sen.

Występowanie

Źródłem witaminy B12 są produkty pochodzenia zwierzęcego, podczas gdy produkty roślinne, poza wzbogaconymi, właściwie nie zawierają tej witaminy. Kobalamina jest też w pewnych ilościach syntetyzowana przez drobnoustroje w przewodzie pokarmowym człowieka.

Nadmiar

Spożycie dużych ilości tej witaminy nie jest toksyczne dla organizmu ludzkiego. Organizm wydala jej nadmiar wraz z moczem.

Niedobór

  • Niedobór witaminy B12 upośledza wzrost tkanek oraz może hamować dojrzewanie komórek ustrojowych, a tym samym ich rozmnażanie.
     
  • Może wywoływać anemię złośliwą.
    -   Zmęczenie, osłabienie, nudności, brak apetytu, zaburzenia pamięci.
    -   Zaburzenia miesiączkowania.
    -   Wzrost poziomu homocysteiny.

Należy wspomnieć, iż umysłowe lub psychologiczne zmiany związane z niedoborem witaminy B12 mogą poprzedzać objawy anemii megaloblastycznej nawet o miesiące i lata. Do najpowszechniejszych objawów psychiatrycznych należą m.in.: depresja, mania, zaburzenia świadomości.

Grupą osób szczególnie narażoną na wystąpienie niedoborów witaminy B12 są weganie, dlatego zaleca się w tej grupie suplementację diety tą witaminą, pod kontrolą lekarza.

Początki odkrycia kwasu pantotenowego sięgają roku 1901. Jednakże dopiero lata 30. XX wieku to okres intensywnych prac różnych zespołów badaczy nad tą substancją. W 1933 r. Wiliams wskazał, że witamina ta występuje powszechnie w żywności i nazwał ją kwasem pantotenowym – „wszechobecnym” (gr.: pantos – wszystko).

Rola

Kwas pantotenowy jest składnikiem koenzymu A (CoA) i białka przenoszącego grupy acylowe (ACP). Dostarczony wraz z pożywieniem ulega przemianom w organizmie, tworząc koenzym A, który reguluje uwalnianie energii z tłuszczów, węglowodanów i białek. Witamina ta bierze udział w syntezie hormonów sterydowych, cholesterolu, tłuszczów, witaminy A i D. Uczestniczy w syntezie i rozkładzie kwasów tłuszczowych. Nazywa się ją także witaminą antystresową, gdyż jest współodpowiedzialna za pracę układu nerwowego i produkcję hormonów przez nadnercza, które decydują o reakcjach na emocje i stres. Pomaga w regeneracji tkanek, opóźnia tworzenie się zmarszczek, siwienie, poprawia stan włosów, pigmentację skóry. Kwas pantotenowy uczestniczy w produkcji przeciwciał, przez co przyczynia się do podnoszenia naszej odporności.

Występowanie

Kwas pantotenowy występuje w większości produktów żywnościowych. Bogatym źródłem są produkty pochodzenia zwierzęcego: drób, czerwone mięso, ryby (śledź, makrela, pstrąg). Produkty roślinne, które zawierają znaczące ilości tej witaminy, to pełnoziarniste produkty zbożowe, suche nasiona roślin strączkowych, warzywa liściaste.

Nadmiar

Podobnie jak w przypadku innych witamin grupy B, nadmiar kwasu pantotenowego jest wydalany z moczem. Dlatego niezwykle trudno jest go przedawkować, gdyby jednak do tego doszło, mogą wystąpić biegunka oraz lekkie bóle brzucha.

Niedobór

Niedobór kwasu pantotenowego może być przyczyną: zahamowania wzrostu, zmniejszenia masy ciała, zmniejszenia odporności immunologicznej, zaburzeń pracy układu pokarmowego.

Brak tej witaminy ma także niekorzystny wpływ na skórę, włosy i paznokcie. Jednakże wystąpienie niedoboru kwasu pantotenowego jest rzadkie z uwagi na powszechne jego występowanie w żywności oraz fakt, że jest on syntetyzowany przez drobnoustroje przewodu pokarmowego.

Jej struktura i właściwości zostały ustalone przez dwa zespoły w latach 1941–1942 –. zespół Vincenta DuVigneauda (Stany Zjednoczone) oraz zespół Kögla i Pons’a działający w Europie. Witaminę tę odkrywano wielokrotnie, za każdym razem jednak nazywano ją inaczej: witamina H, czynnik X, koenzym R. Ostatecznie badania potwierdziły, że jest to jedna i ta sama substancja.

Rola

Biotyna odpowiada za prawidłową przemianę materii, pracę gruczołów potowych, szpiku kostnego i jąder. Normalizuje stężenie glukozy we krwi. Współuczestniczy w przemianach aminokwasów i cukrów. Bierze udział w syntezie kwasów tłuszczowych. Uczestniczy w reakcjach przenoszenia grup karboksylowych na odpowiednie receptory. Biotyna współdziała z witaminą K w syntezie protrombiny (krzepnięcie krwi).

Występowanie

Biotyna w produktach spożywczych występuje w stanie wolnym oraz w formie związanej z białkiem. W postaci wolnej znajduje się w mleku i przetworach mlecznych oraz warzywach, w formie zaś związanej – w mięsie i przetworach mięsnych. W jajach surowych biotyna związana jest z białkiem awidyną, co czyni ją nieprzyswajalną. Jednakże w jajach poddanych obróbce cieplnej zachodzi denaturacja awidyny – biotyna zostaje uwolniona i jest przyswajalna przez organizm.

Nadmiar

Nie stwierdzono objawów przedawkowania tej witaminy.

Niedobór

  • Niedobór biotyny może powodować łuszczycowe zmiany skóry na dłoniach, nogach, ramionach, a także wysuszenie i przebarwienie skóry oraz błon śluzowych.
     
  • Przy niedostatecznym spożyciu tej witaminy obserwuje się podwyższenie poziomu cholesterolu i barwinków żółciowych (bilirubiny) we krwi, a także powiększenie wątroby.
     
  • Mogą pojawić się bóle mięśniowe, osłabienie, zmęczenie, apatia, brak apetytu czy też można zauważyć wypadanie włosów.
     
  • U dzieci może pojawić się tzw. ciemieniucha.

Biotyna jest także syntetyzowana przez bakterie przewodu pokarmowego. Jednakże u osób po kuracji antybiotykowej mogą wystąpić jej niedobory.

Witamina C była początkowo nazywana środkiem przeciwgnilcowym, ponieważ zapobiegała gnilcowi/szkorbutowi. Została odkryta w 1928 r. przez Alberta Szent-Györgyi’a, który wyodrębnił ją z owoców cytrusowych, nazywając początkowo kwasem heksuronowym. W roku 1932 Wang i King otrzymali witaminę C z cytryny.

Rola

Człowiek – w przeciwieństwie do większości zwierząt – nie syntetyzuje witaminy C z innych składników pożywienia, a jego organizm nie posiada zdolności magazynowania tej witaminy. Uczestniczy ona w wielu procesach metabolicznych przebiegających w organizmie człowieka. Jest jednym z najważniejszych przeciwutleniaczy, czyli zapobiega działaniu szkodliwych substancji. Bierze udział we wchłanianiu niehemowego żelaza oraz gromadzeniu tego pierwiastka w szpiku kostnym, śledzionie i wątrobie, zapobiegając w ten sposób niedokrwistości. Uczestniczy w produkcji kolagenu – związku odpowiadającego za budowę chrząstek, naczyń krwionośnych, a także elastyczność i giętkość skóry. Bierze w udział w syntezie karnityny, katecholamin. Witamina ta podnosi odporność organizmu na choroby bakteryjne i wirusowe, a ostatnio podkreśla się jej rolę w profilaktyce niedokrwiennej serca. Ochrania tokoferole, które w procesie wychwytywania wolnych rodników ulegają utlenieniu. Kwas L-askorbinowy, dzięki właściwościom redukującym, ponownie reaktywuje tokoferole.

Występowanie

Witamina C powszechnie występuje w warzywach i owocach. Jej bogatym źródłem są: natka pietruszki, brokuły, czerwona papryka, a z owoców: czarna porzeczka, truskawki, owoce cytrusowe.

Nadmiar

U niektórych osób witamina C spożywana przez dłuższy czas w większych ilościach może prowadzić do tworzenia się kamieni w nerkach i częstszego oddawania moczu. Witamina C w większych dawkach nie jest toksyczna.

Niedobór

  • Wpływa na zmniejszenie odporności na infekcje, może powodować bóle mięśniowe, zmęczenie, apatię oraz brak apetytu.
     
  • Może być przyczyną niedokrwistości.
     
  • Prowadzi do zaburzeń w tworzeniu kolagenu.
     
  • Powoduje osłabienie naczyń włosowatych i możliwość powstawania mikrowylewów w różnych narządach.
     
  • W skrajnych przypadkach niedobór witaminy C prowadzi do szkorbutu, który objawia się obrzmieniem i krwawieniem dziąseł i wypadaniem zębów.