Tłuszcze i węglowodany: czy będą zmiany w zaleceniach dietetycznych?

Ostatnio dyskutowana jest rola tłuszczów i węglowodanów w profilaktyce przewlekłych chorób niezakaźnych, a zwłaszcza chorób układu krążenia. Czy wytyczne dotyczące zaleceń dietetycznych mogą ulec zmianie po opublikowaniu badania PURE, w którym wykazano, iż większe spożycie tłuszczu wiąże się z mniejszym ryzykiem zgonów ogółem, natomiast w przypadku węglowodanów ryzyko jest większe?

Badanie PURE (The Prospective Urban Rural Epidemiology) zostało zaprezentowane podczas Kongresu Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC 2017, Barcelona) i opublikowane w sierpniowym numerze prestiżowego czasopisma „Lancet”. Jest to duże badanie epidemiologiczne, w którym uczestniczyło 135 335 osób w wieku 35-70 lat z 18 krajów (3 kraje wysoko rozwinięte, 11 krajów średnio rozwiniętych, do których włączono Polskę, oraz 4 kraje słabo rozwinięte). Okres obserwacji trwał 7,4 roku. Sposób żywienia oceniano z użyciem walidowanych kwestionariuszy.

Inne spojrzenie na efekty spożycia węglowodanów i tłuszczów

Stwierdzono, iż wyższe spożycie węglowodanów (najwyższy, piąty kwintyl, czyli 1/5 badanych osób z najwyższym spożyciem – 77,2% energii pochodzącej z węglowodanów vs najniższy, pierwszy – 46,4% energii z węglowodanów) wiązało się ze zwiększonym o 28% ryzykiem zgonów ogółem i o 36% zgonów niekardiologicznych. Nie wykazano natomiast związku z ryzykiem incydentów i zgonów sercowo-naczyniowych.

Z kolei wyższe spożycie tłuszczów (odpowiednio 35,3% vs 10,6% energii pochodzącej z tłuszczów) wiązało się ze zmniejszonym ryzykiem zgonów ogółem o 23% i zgonów niekardiologicznych o 30%. Także rodzaj tłuszczu wiązał się z mniejszym ryzykiem zgonów ogółem. W przypadkach wyższego spożycia kwasów tłuszczowych nasyconych zmniejszenie ryzyka było na poziomie 16%, natomiast dla kwasów tłuszczowych jednonienasyconych i wielonienasyconych wynosiło odpowiednio 19% i 20%. Zmiany były istotne statystycznie.

Ponadto stwierdzono, iż wyższe spożycie kwasów tłuszczowych nasyconych wiązało się ze zmniejszeniem ryzyka udaru mózgu o 21%. Nie wykazano natomiast istotnej zależności pomiędzy spożyciem tłuszczu ogółem oraz kwasów tłuszczowych nasyconych i nienasyconych a ryzykiem zawału serca lub zgonu sercowo-naczyniowego.

Wyniki badania PURE a zalecenia żywieniowe dotyczące węglowodanów i tłuszczów

We wnioskach autorzy badania zaznaczają, że wyniki tego dużego badania odbiegają od ostatnich zaleceń, zgodnie z którymi należy ograniczać spożycie tłuszczu powyżej 30% ogółu energii, a spożycie kwasów tłuszczowych nasyconych do 10%, a według ekspertów amerykańskich nawet poniżej 7%. Autorzy wskazują, iż obecne rekomendacje oparto głównie na badaniach obserwacyjnych i klinicznych, w których wykazano, iż obniżenie spożycia tłuszczów ogółem i kwasów tłuszczowych nasyconych oraz zastępowanie ich węglowodanami lub kwasami tłuszczowymi nienasyconymi powoduje redukcję cholesterolu frakcji LDL, a co za tym idzie redukcję incydentów sercowo-naczyniowych. Ponadto w populacjach krajów europejskich i Ameryki Północnej wykazano, iż większe ryzyko zgonów wieńcowych wiąże się z większym spożyciem kwasów tłuszczowych nasyconych.

Zaletą badania PURE jest natomiast to, iż zostało przeprowadzone wśród mieszkańców różnych regionów świata, wśród których spożycie poszczególnych makroskładników jest bardzo zróżnicowane, co powoduje, że wyniki wydają się bardziej wiarygodne.

Jednakże autorzy w dyskusji podkreślają, iż praca ma pewne niedociągnięcia, co może mieć wpływ na interpretację wyników. Wśród ograniczeń wymieniono następujące problemy: spożycie analizowano tylko raz na początku badania, nie oceniano spożycia kwasów tłuszczowych trans oraz rodzaju węglowodanów, wysokie spożycie węglowodanów i niskie spożycie tłuszczów mogło być spowodowane ubóstwem w danych regionach, brakiem edukacji, tradycją itd.

Zalecenia dotyczące spożycia tłuszczów i węglowodanów nadal aktualne

Reasumując należy stwierdzić, iż wyniki badania PURE dostarczają kolejnych dowodów wskazujących, iż zalecenia odnośnie do tłuszczów i węglowodanów w profilaktyce zwłaszcza chorób układu krążenia mogą wymagać korekty. Takie sugestie wysunięto już wcześniej po opublikowaniu metaanaliz z innych badań obserwacyjnych.

Jednakże wydaje się, iż niezbędne są dalsze badania, które jednoznacznie wykazałyby najkorzystniejsze efekty diety. Należy również podkreślić, iż poza dietą o naszym stanie zdrowia decyduje aktywność fizyczna i inne elementy stylu życia. Można zatem stwierdzić, iż pomimo ciekawych, aczkolwiek kontrowersyjnych wyników badań, obowiązują nas dotychczasowe zalecenia dietetyczne ograniczające spożycie tłuszczu do 30% i kwasów tłuszczowych nasyconych do 10% oraz węglowodanów prostych (cukru) do 10% ogółu energii.

Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016-2020.