Kwercetyna – ważny składnik naszej diety

Kwercetyna należy do bardzo licznej i różnorodnej grupy związków pochodzenia roślinnego zwanej flawonoidami, w skład której wchodzi około 8000 związków o różnej budowie i właściwościach. Ze względu na ich budowę flawonoidy podzielono na podklasy, takie jak np. flawanole, flawony, flawanony, flawonole, izoflawony i antocyjanidy. Kwercetyna zaliczana jest do flawonoli.

W przyrodzie zidentyfikowano ponad 140 form kwercetyny. Flawonoidy (w tym również kwercetyna) powstają tylko w niektórych komórkach i tkankach roślin, w których pełnią bardzo ważną rolę. Na przykład służą do odstraszania zwierząt roślinożernych, są toksyczne dla chorobotwórczych grzybów i bakterii, dzięki temu zapobiegają infekcjom. Poza tym chronią rośliny przed szkodliwym działaniem promieniowania ultrafioletowego i stwarzają roślinom optymalne warunki funkcjonowania. Niektóre z nich mają właściwości wabiące owady, przez co wpływają na zapylanie kwiatów i rozprzestrzenianie nasion.

Źródła kwercetyny w naszej diecie

Do XIX w. uważano je za produkty nieposiadające istotnego znaczenia. Obecnie wiadomo, że te związki mają ogromne znaczenie nie tylko dla roślin, lecz także dla ludzi. Spośród wszystkich flawonoidów najbardziej rozpowszechniona w świecie roślin jest właśnie kwercetyna obecna w różnych częściach roślin: w liściach, kwiatach, owocach, nasionach, korzeniach oraz w produktach pochodzenia roślinnego, takich jak herbata, soki owocowe, wino czy miód. Nadaje roślinom i kwiatom żółtą barwę oraz specyficzny smak i zapach.  

Dobrym źródłem kwercetyny w naszej diecie są takie warzywa jak cebula, brokuły, szpinak, papryka, kapusta. W przypadku cebuli najwięcej kwercetyny zawierają odmiany czerwone. Owoce bogate w kwercetynę to borówki, jabłka, pomarańcze, czarna porzeczka, żurawina. Kwercetyna znajduje się również w ziołach, takich jak: skrzyp, rumianek, dziurawiec, w owocach głogu i czarnego bzu. Zawartość kwercetyny w roślinach tego samego gatunku zależy od wielu czynników, na przykład od nasłonecznienia, opadów i temperatury podczas wzrostu rośliny, sposobu uprawy i przechowywania oraz od stopnia dojrzałości. Przykładowo zwartość kwercetyny jest największa w dojrzałych owocach porzeczki czarnej, natomiast w porzeczce czerwonej i borówkach ilość kwercetyny maleje w trakcie dojrzewania, czyli jest największa w owocach niedojrzałych.

Najwięcej kwercetyny gromadzi się w zewnętrznych warstwach owoców i warzyw, dlatego spożyjemy jej znacznie więcej, jedząc jabłko ze skórą, niż obrane. W przypadku herbaty – najwięcej kwercetyny znajduje się w zielonej, a najmniej w czarnej herbacie. Tym niemniej nawet czarna herbata jest jej dobrym źródłem.

Do utrzymania prawidłowego poziomu kwercetyny we krwi konieczne jest systematyczne jej spożywanie. Kwercetyna jest dosyć odporna na działanie wysokich temperatur, straty podczas obróbki termicznej wynoszą około 20%.

Pozytywny wpływ kwercetyny na nasze zdrowie

Wyniki wielu badań wskazują, że kwercetyna ma bardzo pozytywny wpływ na nasze zdrowie, m.in. obniża ryzyko zawału serca, zapobiega powstawaniu miażdżycy i żylaków, poprawia pamięć. Hamuje aktywność niektórych wirusów, m.in. HIV, opryszczki, wścieklizny, grypy oraz polio. Ponadto kwercetyna ma właściwości  przeciwzapalne i antyoksydacyjne, czyli zdolność do „zmiatania”, unieczynnienia wolnych rodników; hamuje też ich powstawanie.

Wyniki badań wskazują, że kwercetyna dzięki swoim właściwościom antyoksydacyjnym zapobiega rozwojowi nowotworów. Właściwości przeciwnowotworowe kwercetyny polegają między innymi na blokowaniu namnażania komórek nowotworowych oraz pobudzaniu do apoptozy, czyli zaprogramowanej śmierci zmienionych nowotworowo komórek. Prowadzone są liczne badania nad jej wykorzystaniem do wspomagającej terapii przeciwnowotworowej. Jednocześnie pojawiają się doniesienia o jej rakotwórczym działaniu oraz cytotoksyczności w stosunku do neuronów.

Ostrożnie z suplementami diety zawierającymi kwercetynę

Kwercetyna wchodzi w skład wielu suplementów diety stosowanych w leczeniu cukrzycy, zaburzeń wchłaniania, preparatów antyalergicznych, poprawiających widzenie oraz wpływających na kondycję skóry, włosów i paznokci, należy jednak z dużą ostrożnością sięgać po te preparaty. Głównym źródłem kwercetyny powinny być produkty roślinne, a nie suplementy diety, ponieważ zbyt duża suplementacja może mieć niekorzystne skutki dla naszego zdrowia.

  1. Jakubowicz-Gil J.,  Kwercetyna w terapii przeciwnowotworowej.  Postępy Biologii Komórki, 2012, 39, 2, 199–216;
  2. Kobylińska A., Janas  K.M.: Prozdrowotna rola kwercetyny obecnej w diecie człowieka,   Postępy Hig Med Dosw (online), 2015, 69, 51-62;
  3. Kobylińska A., Janas K.M., Kosmos. Kwercetyna, ważny flawonoid w życiu roślin.  Problemy Nauk Biologicznych, 2015, 64, 1, 306, 113–127.