Borówki a choroby cywilizacyjne

Borówka amerykańska jest doskonałym sposobem na urozmaicenie sposobu żywienia, który w naszej szerokości geograficznej jest uzależniony w dużej mierze od sezonowości surowców. Uważa się, że ta jagoda ma pokłady niezliczonych dobroczynnych właściwości związanych z jej składem chemicznym, co wciąż stanowi przedmiot badań.

Ryzyko chorób cywilizacyjnych, do których oprócz otyłości należą także choroby układu krążenia czy nowotwory, będące niejednokrotnie następstwem nadmiernej masy ciała, wciąż skłania do poszukiwania barier przed stresorami, które mogą je stwarzać. Takimi stresorami są groźne da organizmu wolne rodniki, które mogą być neutralizowane przez metabolity wtórne roślin – w dużej mierze przez polifenole. Tego typu metabolity wtórne są w naturalny sposób stworzone do obrony tkanek, ponieważ roślina syntetyzuje je w celu własnej obrony przed nadmiernym promieniowaniem czy uszkodzeniami mechanicznymi. Taka teoria stanowiła także wytłumaczenie dużych zawartości antocyjanów (m.in. głównych polifenoli borówek) w tkankach roślin wysokogórskich, które były przez to położenie nadmiernie narażone na promieniowanie ultrafioletowe. Dlatego też obiecującym kierunkiem jest nie tylko badanie zawartości polifenoli we wszelkich surowcach, ale i badanie ich wpływu na organizmy nieroślinne.

Dowiedz się więcej: Borówka amerykańska, czyli superfoods w natarciu

Borówka a układ krążenia

Według danych USDA Human Nutrition Research Center on Aging aktywność antyoksydacyjna borówki wysokiej jest jedną z najwyższych spośród znanych owoców, co może przekładać się na zapobieganie chorobom nowotworowym.

Badania przeprowadzone w 2012 r. na 93 tys. kobiet wykazały, że uczestniczki, które jadły trzy lub więcej porcji borówek i truskawek w tygodniu, miały o 32% niższe ryzyko zawału serca w porównaniu do tych, które jadły borówki raz na miesiąc lub rzadziej. Jednak badania nie udowodniły, że te owoce zdecydowanie powodowały mniejsze ryzyko. W tym kontekście przypisuje się im także właściwości obniżania ciśnienia krwi oraz utrzymywania integralności naczyń krwionośnych.

Dowiedz się więcej: Produkty i potrawy dozwolone lub niewskazane w diecie osób z nadciśnieniem tętniczym

Chociaż dowody są niejednoznaczne, uważa się, że borówki rozluźniają ściany naczyń krwionośnych, co może pomóc w zmniejszeniu ryzyka miażdżycy tętnic (tym samym ataku serca i udaru mózgu) poprzez swoiste utwardzenie tętnic prowadzące do ich większej wytrzymałości.

W niewielkim badaniu przeprowadzonym w 2015 r., w którym uczestniczyło 48 kobiet po menopauzie, stwierdzono, że kobiety suplementujące proszek otrzymywany z borówek w ciągu ośmiu tygodni doświadczyły niewielkiego, ale istotnego klinicznie spadku ciśnienia krwi. Badanie przeprowadzone w tym samym roku obejmujące 44 dorosłych z zespołem metabolicznym (połączenie cukrzycy, wysokiego ciśnienia krwi i otyłości) nie potwierdziło tego działania.

Badań tych nie możemy jednak przełożyć na populację ogólną ze względu na ich niewielkie znaczenie statystyczne oraz prowadzenie ich na różnych grupach populacyjnych, a także ze względu na różne formy i stężenia składników zawartych w jagodach borówki.

Ponadto efektywne działanie w tym kontekście kwercetyny in vitro okazało się niemożliwe do przełożenia na organizm, przy do realizacji nawet modelowego uzupełniania diety o ten składnik (co wiązało się z wysokimi dawkami kwercetyny).

Dowiedz się więcej: Kwercetyna – ważny składnik naszej diety

Borówkowe panaceum na raka?

Nadal istnieje mało jednoznacznych dowodów na to, że borówki mogą chronić przed występowaniem raka. W badaniach laboratoryjnych in vitro i na zwierzętach co prawda wykazano, że ekstrakty borówkowe (tak jak przypisuje się antocyjanom – głównym składnikom bioaktywnym tego owocu) zmniejszają uszkodzenia wywoływane przez wolne rodniki, które mogą powodować nowotwory. Wyniki badań na zwierzętach pozwalają sądzić, że borówki wpływają na redukcję przedrakowych zmian i stanów zapalnych okrężnicy oraz zmniejszenie występowania raka sutka wywołanego estrogenem.

Pamiętajmy jednak, że badania te dotyczą w głównej mierze czystych, wyizolowanych związków, czego nie da się w prosty sposób przełożyć na to, jaka kombinacja składu borówki i jej porcji oddziaływałaby skutecznie na skomplikowany organizm człowieka.

Wciąż nie jest jasne, w jakim stopniu ludzki organizm absorbuje i metabolizuje komponenty borówek i czy działanie ochronne może wynikać tylko z ich spożywania. Niemniej jednak wykorzystanie borówki w tym kontekście jest obiecującym kierunkiem badań, które pozwolą chociażby wyjaśnić, jaka porcja mogłaby skutecznie wspomagać profilaktykę chorób cywilizacyjnych, bo jedno jest pewne – z cielesnego punktu widzenia balans żywieniowy i utrzymanie aktywności fizycznej są głównymi czynnikami decydującymi o stanie organizmu. A borówka to jeden z cennych elementów zbilansowanej diety, który niezależnie od potencjalnych sensacji naukowych warto włączyć do jadłospisu ze względu na wspomaganie bariery przeciwko wolnym rodnikom.

Przeczytaj również inne artykuły o superfoods:
Supermoc superjedzenia
Wszystkie kolory porzeczki

Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016-2020.
  1. Cassidy A., Mukamal K. J., Liu L., Franz M., Eliassen A. H., Rimm E. B.: High anthocyanin intake is associated with a reduced risk of myocardial infarction in young and middle-aged women, Circulation. 2013 Jan 15;127(2):188-96.
  2. Czerwiecki L.: Współczesne poglądy na rolę przeciwutleniaczy roślinnych w profilaktyce chorób cywilizacyjnych. Roczniki Polskiego Zakładu Higieny 2009, 60, nr 3, 201-206.
  3. Blueberries: antioxidant powerhouse? [w:] NHS choices.
  4. Johnson S. A., Figueroa A., Navaei N., Wong A., Kalfon R., Ormsbee L.T., Feresin R.G., Elam M.L., Hooshmand S., Payton M.E., Arjmandi B.H.: Daily blueberry consumption improves blood pressure and arterial stiffness in postmenopausal women with pre- and stage 1-hypertension: a randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial. J Acad Nutr Diet. 2015, 115(3): 369-77
  5. Piątkowska E., Kopeć A., Leszczyńska T.: Antocyjany - charakterystyka, występowanie i oddziaływanie na organizm człowieka. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość 2011, 4(77), 24-35
  6. Supplementing with superfoods - broszura University of Colorado Springs.
  7. Wang S. Y., Chen C. T.: Effect of allyl isothiocyanate on antioxidant enzyme activities, flavonoids and post-harvest fruit quality of blueberries (Vaccinium corymbosum L., cv. Duke). Food Chemistry 2010, 122: 1153–1158.
  8. Yan L.: Blueberries and health.