Marnowanie żywności. Jak mądrze korzystać z jedzenia?

W pierwszej części artykułu pokazaliśmy, jak wiele żywności marnuje się i trafia na śmietnik. Pytanie czy możemy zatrzymać ten proces? Warto to zrobić, zarówno z uwagi na względy społeczne, jak i ochronę naszych finansów. Marnowanie żywności kompletnie się nie opłaca - w żadnym budżecie, tym bardziej domowym. Pogłębia nierówności społeczne, ponieważ polaryzuje ludzi na biegunach niedożywienia i skrajnego dobrobytu z czym wiąże się między innymi problem nadmiernej masy ciała.

Zatem, nawet jeśli słyszymy, że polska żywność jest ciągle relatywnie tania - warto wyrobić sobie dobre nawyki.

Modelowe działania na rzecz niemarnowania powinny wyglądać następująco:

Rys. 1-3 Graficzne opracowanie własne na podstawie raportu „Nie marnuję jedzenia 2018”, Kantar Millward Brown na zlecenie FPBŻ

 

Dla nas - dla Ziemi

Przyjrzyjmy się trendowi zdobywającemu popularność od początku tego roku – chodzi o podejście do żywienia zakładające szacunek dla naszej planety. Dieta planetarna, bo o tym mowa, zakłada odpowiedni dobór produktów - głównie z ograniczeniem mięsa i produktów odzwierzęcych, których produkcja mocno nadwyręża środowisko.

Szacuje się, że wyrzucana żywność generuje rocznie 3,3 miliarda ton gazów cieplarnianych i wraz z nią marnuje się 250 bilionów litrów wody. Porównuje się to z emisją dwutlenku węgla wytwarzanego przez cały przemysł UE. Postępujące w związku z tym procesem ocieplenie klimatu oznacza m.in susze, powodzie, kurczące się zasoby wody słodkiej. Zmiany te prowadzą do zachwiania sektora rolniczego, co ogranicza pierwotną produkcję żywności.

W całym procesie produkcyjno-konsumpcyjno-marnotrawczym pojawia się pojęcie śladu wodnego. Wiąże się on z produkcją żywności – np. do produkcji 1 kilograma wołowiny wykorzystuje się ok.  10-30 tys. litrów wody. Biorąc pod uwagę zużycie wody w produkcji i późniejszą skalę strat żywności - woda zużywana jest szybciej w stosunku do możliwości regeneracji jej zasobów. Kolejną kwestią związaną z dietą planetarną jest dziesięciokrotnie mniejszy ślad wodny w przypadku produkcji roślinnej.

Rozwiązania systemowe?

FAO jako czołowa światowa instytucja ds. wyżywienia promuje zmniejszenie o połowę marnotrawstwa żywności w ramach wzorców zrównoważonej produkcji i konsumpcji jako jeden z celów rozwojowych ONZ do 2030 r. Czy jest to możliwe do osiągnięcia? To zależy od nas, ale pojawia się wiele inicjatyw wspierających ten proces.

Założenia diety planetarnej wynikają z szerszego kontekstu - raportu Komisji EAT-Lancet ds. zdrowej diety opartej na zrównoważonych systemach produkcji. Komisja odnosi się do potrzeby żywienia dla zachowania zdrowia, a jednocześnie definiowania zrównoważonych systemów produkcji żywności, które zminimalizują eksploatację zasobów planety. Sam raport był przygotowywany przez 3 lata przez interdyscyplinarny zespół 37 ekspertów, m.in ds. zdrowia, żywienia, środowiska, rolnictwa czy ekonomii i zarządzania z 16 krajów. Opierając się na danych głównie z Europy i Stanów Zjednoczonych wysuwa wniosek, iż do 2050 roku musimy przeprowadzić „Wielką Żywieniową Transformację", w co włącza się sposób obchodzenia się z żywnością.

Na poziomie UE wysunięto zalecenia sięgające 2025 r. - w 2012 roku Parlament Europejski przyjął rezolucję wzywającą do konkretnych działań na rzecz ograniczenia o połowę marnotrawstwa żywności do tego momentu. Rezolucja zakłada również większą dostępność żywności dla ubogich obywateli.

 

Zmiany w polskim prawie

W Polsce trwają prace nad projektem ustawy o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności. Ustawa ma regulować zasady postepowania z żywnością̨ oraz obowiązki sprzedawców w celu przeciwdziałania marnowaniu oraz negatywnym skutkom społecznym, środowiskowym i gospodarczym wynikającym z marnowania żywności. Projekt dotyczy nałożenia na sklepy o określonej powierzchni obowiązku zawarcia z organizacją pozarządową umowy dotyczącej nieodpłatnego przekazywania żywności na cele społeczne, opłaty za jej marnowanie, czy kar w przypadku nie zawarcia takich umów a także wprowadzenia definicji legalnej m.in. marnowania żywności czy żywności na cele społeczne. Założenia dotyczą także obowiązku prowadzenia działań edukacyjnych na temat gospodarowania żywnością razem z organizacjami pozarządowymi czy opłat proporcjonalnych do masy marnowanej żywności.

 

Przeczytaj pierwszą część artykułu: Marnowanie żywności. Dlaczego wyrzucamy aż tyle jedzenia?

  1. Badania konsumenckie w związku z realizacją Projektu (SPPW) KIK/34 Zapobieganie nadwadze i otyłości oraz chorobom przewlekłym poprzez edukację społeczeństwa w zakresie żywienia i aktywności fizycznej - raport badawczy, 2016, Projekt współfinansowany przez Szwajcarię w ramach szwajcarskiego programu współpracy z nowymi krajami członkowskimi Unii Europejskiej, 4P Research Mix dla Instytutu Żywności i Żywienia
  2. Biernat-Jarka A., Trębska P. (2017), Problem marnotrawstwa w perspektywie unijnej polityki bezpieczeństwa żywności, 24 Roczniki Naukowe Stowarzyszenia Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu, tom XIX, zeszyt 3
  3. Bolos, Laura & Lagerkvist, Carl &Nayga, Rodolfo. (2019). Consumer Choice and Food Waste: Can Nudging Help? Choices. Quarter 1. (34)1:
    https://www.researchgate.net/publication/331207943_Consumer_Choice_and_Food_Waste_Can_Nudging_Help; dostęp 25.03.2019 r.
  4. Buzby, J.C., H. Farah-Wells, and J. Hyman. 2014. Economic Research Service
  5. Dubbeling M. et al (2016) City Region Food Systems and Food Waste Management. Linking Urban and Rural Areas for Sustainable and Resilient Development, International Network of Resource Centres on Urban Agriculture and Food Security (RUAF Foundation) and Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO)
  6. Ellison, B., and J.L. Lusk. 2018. “Examining Household Food Waste Decisions: A Vignette Approach.”
  7. in the Anthropocene: the EAT–Lancet Commission on healthy diets from sustainable food systems: https://www.thelancet.com/commissions/EAT?fbclid=IwAR1UvZwI2peHPI5BzmyLGY-S7PK0QjfyK3ay1OjrwCoKkkjcRU6Qpvs9JWM; dostęp 19.03.2019 r.
  8. Lee, S.-M., K.-T. Lee, S.-H. Lee, and J.-K. Song. 2013. “Origin of Human Colour Preference for Food.” Journal of Food Engineering 119(3): 508–515
  9. Loebnitz, N., G. Schuitema, and K.G. Grunert. 2015. “Who Buys Oddly Shaped Food and Why? Impacts of Food Shape Abnormality and Organic Labeling on Purchase Intentions.” Psychology & Marketing 32(4): 408–421
  10. Marnując żywność marnujesz planetę. Raport Federacji Polskich Banków Żywności - nie marnuję jedzenia, 2018
  11. Neff, R.A., M.L. Spiker, and P.L. Truant. 2015. “Wasted Food: U.S. Consumers’ Reported Awareness, Attitudes, and Behaviors.” PLOS ONE 10(6)
  12. Reducing food waste through social innovation, FUSIONS EU Project supported by the European Community’s Seventh FramaeworkProgramme under Grant Agreement no. 311972 - Estimates of European food waste levels:
    http://www.eu-fusions.org/phocadownload/Publications/Estimates%20of%20European%20food%20waste%20levels.pdf; dostęp 25.03.2019 r.
  13. Salvador, A., T. Sanz, and S.M. Fiszman. 2007. ”Changes in Colour and Texture and Their Relationship with Eating Quality during Storage of Two Different Dessert Bananas.” Postharvest Biology and Technology 43(3): 319–325
  14. Senacki projekt ustawy o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności: http://www.sejm.gov.pl/sejm8.nsf/PrzebiegProc.xsp?id=A79BB8F3BD77126CC125826C0046205E; dostęp 30.03.2019 r.
  15. Seppä, L., J. Railio, K. Vehkalahti, R. Tahvonen, and H. Tuorila. 2013. “Hedonic Responses and Individual Definitions of an Ideal Apple as Predictors of Choice: The Role of Liking, Not Liking and Flexibility.” Journal of Sensory Studies 28(5): 346–357
  16. Losses at the Retail and Consumer Levels in the United States Washington, DC: U.S. Department of Agriculture
  17. Sprawozdanie podkomisji nadzwyczajnej ws. senackiego projektu ustawy o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności: http://orka.sejm.gov.pl/opinie8.nsf/nazwa/spr_2431/$file/spr_2431.pdf; dostęp 30.03.2019 r.