Marnowanie żywności. Dlaczego wyrzucamy aż tyle jedzenia?

Marnotrawstwo żywności uruchamia całą kaskadę szkodliwych skutków na poziomie społecznym, ekonomicznym i klimatycznym. Można to porównać do pożaru od malutkiej iskry… Dlatego wiemy, że nie wolno bawić się ogniem. Szczególnie w domu - zarówno tym prywatnym, jak i globalnym.

Dane Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO, skrót od Food and Agriculture Organization of the United Nations) wskazują, że marnujemy rocznie 1,3 miliarda ton żywności. Jest to strata ok. 1/3 produkowanej żywności, w czasach gdy aż 821 milionów ludzi na świecie głoduje.

Dane dotyczące sytuacji Polski, choć nie były już od 12 lat zaktualizowane, i tak są zatrważające - marnujemy 9 milionów ton żywności rocznie. W Unii Europejskiej powstaje  88 milionów ton odpadów spożywczych, o wartości143 miliardów euro.

Jak marnujemy?

Zjawisko marnotrawstwa zostało zdefiniowane przez FAO. W opracowaniach można spotkać się z określeniem FLW (Food Loss& Waste), czyli stratami i marnowaniem żywności. Takie rozróżnienie odnosi się do łańcucha żywnościowego, który można zobrazować w następujący sposób:


 

 

Rys. 1. Straty w łańcuchu żywnościowym wg FAO

Dostępne dane wskazują, że jedynie ostatni element tego łańcucha to aż 65% strat, z czego 53 % generują same gospodarstwa domowe.

Rys. 2. Udział poszczególnych sektorów w stratach żywności wg FAO (2012) z uwzględnieniem żywności i części niejadalnych z żywności

 

Co i ile ląduje na śmietniku?

W świetle najnowszego raportu dotyczącego marnowania żywności w Polsce - na podstawie badań Instytutu Kantar Millward Brown przygotowanego na zlecenie Federacji Polskich Banków Żywności (2018) – 42 osobom badanym na 100  zdarza się wyrzucać żywność.

Najczęściej wyrzucana żywność to pieczywo, owoce, wędliny i warzywa.

 

Rys. 3 Grafika na podstawie raportu „Nie marnuję jedzenia 2018”, Kantar Millward Brown na zlecenie FPBŻ, podstawa – respondenci, którym zdarza się wyrzucać niespożytą żywność (N=225)

Dlaczego ciągle marnujemy?

Badania konsumenckie Instytutu Żywności i Żywienia (2016) wykazały wysoki poziom deklaratywnej wiedzy Polaków na temat zdrowego stylu życia, żywienia i jednocześnie niski praktyczny poziom jej wykorzystania. Zdecydowanie można to powiązać z aktem marnowania żywności, ponieważ Polacy wykazują brak umiejętności przełożenia wiedzy na codzienne wybory żywieniowe, co w ramach badań uwidoczniło się szczególnie w czasie robienia zakupów. Badania ujawniły  schematyczność działania - w negatywnym znaczeniu tego słowa, ponieważ zakupy robimy nadal bez planu, w roztargnieniu,  brakuje nam nawyku czytania etykiet. Dobrą prognozą jest fakt, że konsumenci dziś już dokładniej analizują etykiety - zwracają w pierwszym momencie uwagę na termin ważności produktu.

Polacy marnują żywność z bardzo przyziemnych powodów. Okazuje się, że jest to wynik braku odpowiedniej wiedzy na temat prawidłowego przechowywania żywności oraz sposobów na ponowne wykorzystanie resztek z posiłków. Wśród najczęściej wymienianych przyczyn wyrzucania żywności są:

  • przekroczenie terminu ważności,
  • zbyt duże zakupy
  • zakup produktu o niewłaściwej jakości
  • zbyt duże porcje posiłków
  • niewłaściwe przechowywanie żywności.

Dlatego ciągle ważna jest podstawowa edukacja konsumencka już na poziomie planowania i robienia zakupów, jak i późniejszego obchodzenia się z żywnością w kuchni.

Rys. 4. Grafika na podstawie raportu „Nie marnuję jedzenia 2018”, Kantar Millward Brown na zlecenie FPBŻ, podstawa – respondenci, którym zdarza się̨ wyrzucać́ niespożytą̨ żywność́ (N=225)

Wielu konsumentów dyskwalifikuje żywność, która ciągle jest przydatna do spożycia już w momencie zakupów. Szacuje się, że w krajach uprzemysłowionych nawet ponad 40% strat występuje właśnie na etapie podejmowania decyzji w sklepie.

 

Zakupowi wzrokowcy

Kupujemy oczami - zanim dotkniemy lub spróbujemy czegokolwiek analizujemy jak dany produkt wygląda. Biorąc pod uwagę zalecenia IŻŻ w zakresie maksymalizacji spożycia surowców warzyw i owoców - warto zastanowić się dlaczego tak często dyskwalifikujemy produkty roślinne już na etapie półki sklepowej.

Konsumenci oceniają je biorąc pod uwagę przede wszystkim kolor i kształt. Okazuje się, że atrybuty te wpływają na intencje zakupowe klientów, ale tylko wtedy, gdy znacznie odbiegają od normy. Ponieważ świeże owoce i warzywa często nie są pakowane lub pakowane w sposób pozwalający na oglądanie produktów, jest to ekspozycja odpowiednia do badania preferencji konsumentów dotyczących żywności z „kosmetycznymi”, powierzchownymi niedoskonałościami, które nie dyskwalifikują żywności pod względem jakości zdrowotnej.

Kryteria estetyczne odnoszące się do akceptowalności żywności, która wizualnie odbiega od normy z powodu niedoskonałości wizualnych - takich jak niestandardowy kształt, kolor lub nieznaczne uszkodzenie, przyczynia się do marnotrawstwa.

Rozbieżność z oczekiwaniami klientów, stawia takie surowce z jednym rzędzie z odpadami, które nie spełniają kryteriów podstaw bezpieczeństwa żywności. Według amerykańskiego Departamentu Rolnictwa znaczna ilość odpadów żywnościowych występuje właśnie na tle sprzedaży detalicznej - zarówno w procesie strat jak i marnowania, ponieważ są wyrzucane zarówno w miejscu sprzedaży, jak i już w gospodarstwie domowym.

 

O tym, jakie zasady wprowadzić, aby nie marnować żywności przeczytacie w drugiej części artykułu, którą opublikujemy już niebawem.

 

 

  1. Badania konsumenckie w związku z realizacją Projektu (SPPW) KIK/34 Zapobieganie nadwadze i otyłości oraz chorobom przewlekłym poprzez edukację społeczeństwa w zakresie żywienia i aktywności fizycznej - raport badawczy, 2016, Projekt współfinansowany przez Szwajcarię w ramach szwajcarskiego programu współpracy z nowymi krajami członkowskimi Unii Europejskiej, 4P Research Mix dla Instytutu Żywności i Żywienia
  2. Biernat-Jarka A., Trębska P. (2017), Problem marnotrawstwa w perspektywie unijnej polityki bezpieczeństwa żywności, 24 Roczniki Naukowe Stowarzyszenia Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu, tom XIX, zeszyt 3
  3. Bolos, Laura & Lagerkvist, Carl &Nayga, Rodolfo. (2019). Consumer Choice and Food Waste: Can Nudging Help? Choices. Quarter 1. (34)1:
    https://www.researchgate.net/publication/331207943_Consumer_Choice_and_Food_Waste_Can_Nudging_Help; dostęp 25.03.2019 r.
  4. Buzby, J.C., H. Farah-Wells, and J. Hyman. 2014. Economic Research Service
  5. Dubbeling M. et al (2016) City Region Food Systems and Food Waste Management. Linking Urban and Rural Areas for Sustainable and Resilient Development, International Network of Resource Centres on Urban Agriculture and Food Security (RUAF Foundation) and Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO)
  6. Ellison, B., and J.L. Lusk. 2018. “Examining Household Food Waste Decisions: A Vignette Approach.”
  7. Food in the Anthropocene: the EAT–Lancet Commission on healthy diets from sustainable food systems: https://www.thelancet.com/commissions/EAT?fbclid=IwAR1UvZwI2peHPI5BzmyLGY-S7PK0QjfyK3ay1OjrwCoKkkjcRU6Qpvs9JWM; dostęp 19.03.2019 r.
  8. Lee, S.-M., K.-T. Lee, S.-H. Lee, and J.-K. Song. 2013. “Origin of Human Colour Preference for Food.” Journal of Food Engineering 119(3): 508–515
  9. Loebnitz, N., G. Schuitema, and K.G. Grunert. 2015. “Who Buys Oddly Shaped Food and Why? Impacts of Food Shape Abnormality and Organic Labeling on Purchase Intentions.” Psychology & Marketing 32(4): 408–421
  10. Marnując żywność marnujesz planetę. Raport Federacji Polskich Banków Żywności - nie marnuję jedzenia, 2018
  11. Neff, R.A., M.L. Spiker, and P.L. Truant. 2015. “Wasted Food: U.S. Consumers’ Reported Awareness, Attitudes, and Behaviors.” PLOS ONE 10(6)
  12. Reducing food waste through social innovation, FUSIONS EU Project supported by the European Community’s Seventh FramaeworkProgramme under Grant Agreement no. 311972 - Estimates of European food waste levels:
    http://www.eu-fusions.org/phocadownload/Publications/Estimates%20of%20European%20food%20waste%20levels.pdf; dostęp 25.03.2019 r.
  13. Salvador, A., T. Sanz, and S.M. Fiszman. 2007. ”Changes in Colour and Texture and Their Relationship with Eating Quality during Storage of Two Different Dessert Bananas.” Postharvest Biology and Technology 43(3): 319–325
  14. Senacki projekt ustawy o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności: http://www.sejm.gov.pl/sejm8.nsf/PrzebiegProc.xsp?id=A79BB8F3BD77126CC125826C0046205E; dostęp 30.03.2019 r.
  15. Seppä, L., J. Railio, K. Vehkalahti, R. Tahvonen, and H. Tuorila. 2013. “Hedonic Responses and Individual Definitions of an Ideal Apple as Predictors of Choice: The Role of Liking, Not Liking and Flexibility.” Journal of Sensory Studies 28(5): 346–357
  16. Losses at the Retail and Consumer Levels in the United States Washington, DC: U.S. Department of Agriculture
  17. Sprawozdanie podkomisji nadzwyczajnej ws. senackiego projektu ustawy o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności: http://orka.sejm.gov.pl/opinie8.nsf/nazwa/spr_2431/$file/spr_2431.pdf; dostęp 30.03.2019 r.